منبع مقاله با موضوع مرزبان نامه، قرن نوزدهم، تمدن اسلامی، نویسندگان

دسامبر 22, 2018 0 By yazoa
پایان نامه  

نمونه های فراوانی را در شرح مضامین اخلاقی نام برد که مرزبان نامه یکی از این آثار است . همچنین می توان این کتاب را را یک اثر سیاسی اجتماعی دانست که در شرایطی شکل گرفت که مغلان به ایران حمله کردند. حكايت هاي حيوانات در آثار برخی ادیبان عرب و ایران به صورت نظم و نثر وجود دارد. برخي آثار، حكايت‌ها را موضوع كار قرار داده‌اند و باب‌ها يا فصولي از كتاب را به داستان‌هاي كم و بيش طولاني از حيوانات اختصاص داده‌اند، يعني داستان‌هاي اصلي در آن‌ها، با شخصيت‌هاي حيواني شكل مي‌گيرد.در آثار این دو ادیب وجو افتراق و اشتراکاتی وجود دارد که به آن خواهیم پرداخت.
کلید واژه ها: فضایل اخلاقی،رذایل اخلاقی، فابل، احمد شوقی، سعدالدین وراوینی

مقدمه
آشنایی با آثار ملی و کهن و ادبی کشورمان و همینطور دیگر کشورها،از عوامل و لوازم تقویت بنبه ی فکری و فرهنگی جامعه است و می تواند در شکوفایی حیات روحی و معنوی قشرهای مختلف خصوصا قشر تحصیل کرده،تاثیر به سزایی داشته باشد.
احمد شوقی در زمان خدیو اسماعیل در منطقه ای به نام حنفی در شهر قاهره متولد شد و جد پدری شوقی در زمان محمد علی پاشا به مصر آمد و در آنجا منصب های مختلف حکومتی را به دست گرفت.وی آثار فروان و در خور توجهی را از خود به جای گذاشته است که بخش کوچکی از آثار فابل های وی می باشند که ما به آن پرداخته ایم.و همینطور زندگی نامه ،آثار و اوضاع مصر در قرنی که او زیسته است را آورده ایم .نیمه دیگر از رساله درباره مرزبان نامه و مصنف آن وراوینی می باشد. مرزبان نامه یکی از آثار ادبی و تمثیلی اوایل قرن هفتم است نوشته سعدالدین وراوینی که با محتوایی اخلاقی ، همراه با فابل ها، آیین کشورداری و داستان پادشاهان ترجمه و تهذیب شد. با انگیزه ی آشنایی بیش تر با محتوای این اثر و بهره مند شدن از پندها و آموزه‌هایش، چگونگی فضایل و رذایل اخلاقی آمده در آن شرح و بررسی شد. این رساله در چهار فصل تهیه و تنظیم گردید. در فصل اول کلیات آمده است.فصل دوم در دو بخش است، بخش اول به بررسی اوضاع سیاسی، اجتماعی فرهنگی و اجتماعی مصر در قرن نوزدهم و بیستم، و بخش دوم به بررسی اوضاع ایران در قرن هفتم و اوایل قرن هشتم پرداخته شده است.فصل سوم به دو بخش تقسیم می گردد که در بخش اول زندگی نامه و آثار احمد شوقی و در بخش دوم زندگی نامه سعدالدین وراوینی، و همچنین به تفصیل به مرزبان نامه و ترجمه و تعداد ابواب آن بحث هایی را بیان نموده ایم.فصل چهارم و آخر این رساله، به سه بخش تقسیم شده که در بخش اول ، تعریف فابل و تاریخچه‌ی فابل، اهداف نویسندگان به فابل نگاری و…آمده است. بخش دوم درباره‌ی فضایل و رذایل اخلاقی که در مرزبان نامه هست و آوردن نمونه هایی از آن و در بخش سوم فضایل و رذایل اخلاقی در آثار احمد شوقی بیان شده است.
درباره ی احمد شوقی،شاعر نامدار مصری کتاب ها، پایان نامه ها و مقالات فراوانی نگاشته شده است اما متاسفانه درباره برخی ادیبان ایرانی از جمله وراوینی و مرزبان نامه غفلت هایی صورت گرفته که تا حدی تلاش نمودیم تا مطالب مهمی را درباره وراوینی ،مرزبان نامه و همچنین اوضاع ایران در عصر وی را بیان نماییم.
در پایان از استاد راهنمای اندیشمند و بزرگوارم و همچنین همه ی اساتید فرزانه ای که در طول مدت دوره از محضر علمی و اخلاقی شان استفاده نموده ام و همینطور برادر عزیزتر از جانم باقر ایمانی فر که همواره معلمی دلسوز برایم بوده سپاسگزارم و برای همه این عزیزان آرزوی توفیق روز افزون در عرصه علم و ایمان را دارم.
محمد ایمانی فر
شهریور 1394

فصل اول
کلیات تحقیق
1-1. بیان مساله
احمد شوقی یکی از شعرای برجسته دنیای عرب و یکی از بزرگترین ارکان نهضتی است که شعر عربی را به سوی ارزشهای جاودانه سوق داده و توانسته است با استعداد فطری ذوق سرشار شعری و تعمق در آثار شعرای نامدار عرب وتأثر از شعرا و نویسندگان برجسته فرانسوی لقب امیر الشعرای دنیای عرب را به خود اختصاص دهد و به شهرتی فراگیر در محافل ادبی و اجتماعی مصر و دیگرکشورهای عربی دست یابد. شعر عرب تا نیمه اول قرن نوزدهم میلادی به همان صورت عصر عثمانی حرکت می‌کرد تا اینکه از نیمه دوم قرن نوزدهم فاعراب اندک اندک به حقوق سیاسی و اجتماعی خود پی بردند و از طرف دیگر دیوانهای شعرای دوره عباسی وجاهلی را مطالعه کردند و متوجه شدند که شعر آنان آئینه تمام نمای زندگی شان است.
برخی آثار وی با مرزبان نامه اثر سعد الدین وراوینی اشتراکاتی دارد که بیان آنها و بیان فضایل و رذایل اخلاقی آثار این دو ادیب باب جدیدی در ادبیات تطبیقی عرب و فارسی باز خواهد کرد که می تواند حاصل زیبا و مفیدی برای علاقمندان به دو ادب عربی و فارسی داشته باشد.
در مقایسه بین این دو قطعه به نکات مهمی پی می بریم چراکه در فابل های عربی و فارسی حیوانات به سبک کاربرد تخیلی و تمثیلی که دارند همواره نقش زیادی داشته اند و یکی از کهن‌ترین روش‌ها استفاده
تمثیلی از حیوانات است. در این اثر سعی می شود فضایل و رذایل اخلاقی در فابل های احمد شوقی و مرزبان نامه وراوینی بررسی و مقایسه شود و همچنین به وضعیت کشورهای این دو ادیب از جنبه های مختلف اجتماعی سیاسی و اقتصادی پرداخته میشود.
1-2 سوالات تحقیق
در این پژوهش برآنیم تا به سوالات ذیل پاسخ دهیم:
1-آیا شخصیت های فابل های احمد شوقی و مرزبان نامه یکسان می باشند؟
2-نحوه بیان حکمت ها در آثار احم
د شوقی و مرزبان نامه به یک شیوه می باشند؟
3-آیا موضوع حکایت هایشان و وجوه افتراق و اشتراکات حکایاتشان یکی می باشد؟

1-3 فرضیه های تحقیق
1-شخصیت ها در فابل های احمد شوقی و مرزبان نامه یکسان نیستند و با یکدیگر متفاوتند.
2- حکمت ها و نحوه بیانشان در آثار احمد شوقی و مرزبان نامه کاملا مشابه و مثل هم نیستند.
2-موضوع بیشتر حکایت هایشان باهم فرق دارد.

1-4 اهداف تحقیق
1-آشنایی با شخصیت ها در آثار احمد شوقی و مرزبان نامه.
2-آشنایی با حکمت ها و نحوه بیان آنها در آثار احمد شوقی و مرزبان نامه.
3-آشنایی با حکایت ها و داستان های این دو ادیب و پی بردن به تفاوت ها و شباهت های این آثار.

1-5.پیشینه تحقیق
در راستای موضوع این پایان نامه پژوهشهایی انجامشدهاست از آن جمله: ذبیح اله صفا در کتاب «مختصری در تاریخ تحول نظم و نثر فارسی» به ویژگی های کتاب مرزبان نامه و فابل های آن پرداخته است. احمد زلط در کتاب خود با عنوان «ادب الأطفال بین احمد شوقی و عثمان جلال» بیشتر به بررسی برخی داستانهای احمد شوقی پرداخته است . علی منتظمی در مقاله ای تحت عنوان «داستان حیوانات در شعر احمد شوقی »(مجله زبان و ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد) با نگاهی کلی به تحلیل و بررسی مفهوم پاره ای از این داستانها پرداخته است. رضا براهینی در کتاب قصه نویس خود به انواع داستان و توضیح هر نو می پردازد.در کتاب حکایت های حیوانات در ادب فارسی اثر محمد تقوی نیز به برخی از فابل های موجود در پهنه ی ادب فارسی پرداخته شده که آنچنان که باید و شاید به مرزبان نامه ورواینی پرداخته نشده است.
اما در این نوشتار فابل های احمد شوقی و مرزبان نامه بررسی و آورده شده و سپس برخی از فابل ها و داستان های آثار شوقی و مرزبان نامه بیان شده است که همگی از وجوه متمایز این پژوهش می باشد که تا کنون پژوهشی به بیان آن نپرداخته است.

1-6.روش کار و شیوه تحقیق
روش کار این تحقیق مبتنی بر فیشبرداری و مطالعه کتابخانهای استوار بوده و بر اساس روش توصیفی تحلیلی میباشد. با توجه به کمبود منابع در خصوص مرزبان نامه سعد الدین وراوینی مراجعه با سایتهای اینترنتی خالی از لطف نبودهاست.

فصل دوم
بررسی اوضاع مصر و ایران

بخش اول
بررسی اوضاع مصر

2-1. اوضاع مصر در قرنهای نوزدهم و بیستم
جهان عرب در قرنهای نوزدهم و بیستم نظارهگر تحولات شگرفی در عرصه های گوناگون اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بودهاست در این رهگذر ادبیات نیز از این تحولات در امان نبودهاست و شاید بتوان گفت: که ادبیات در مقایسه با دیگر عرصهها تغییرات گستردهتری را شاهد بوده است. مورخان معاصر سر آغاز تحول و دگرگونی در جهان عرب را غالباً از زمان حمله ناپلئون به مصر در سال 1798 م قرار میدهند.
این دگرگونی در وضعیتی صورت گرفت که ادبیات عرب یک دوره نسبتاً طولانی که حدود هفتصد سالبود، رکود را پشت سر نهاده بود و این همان دورهای است که بهنام انحطاط نامگذاری شده است. (فاخوری؛895:1995)
نهضت جدید ادبیات عرب با حمله پادشاه فرانسه – ناپلئون بناپارت- به مصر آغاز شد و این حمله به علت تأثیرات سیاسی، فکری و علمی آن برخورد جدید و مهمی بین اروپا و شرق عربی ایجاد نمود و زمینه را برای تبادل تمدن بین جهان عرب و غرب فرآهم آورد.
جرجی زیدان در این باره می گوید: «در عصر نهضت جدید دولت های عربی از تمدن اروپایی تأثیر پذیرفتند. این تمدن جدید با تمدن اسلامی آنها از نظر شکل و اسلوب تفاوت داشت از این رو اگرچه آنها پذیرای تمدن جدید شدند اما از دایره و چهار چوب تمدن اسلامی خویش نیز خارج نشدند»(زیدان؛ 1992: 4/13)
در اواخر قرن هجدهم که جهان عرب به نازلترین درجهِ سقوط و انحطاط خود مخصوصاً در ادبیات رسیدهبود به تدریج،در میان ملت عرب تغییر و تحولی بهوجود آمد که پایههای بیداری امت عرب را بنا نهاده و آن را از ضعفی که در طی قرن های متمادی بدان دچار شده بود، نجات داد.
عواملی که منجر به ضعف و رخوت امت عرب گردیده را میتوان به چند دسته تقسیم نمود:
1- تسلط نیروهای بیگانه بر جهان عرب که منجر به تجزیه سرزمینهای عرب و آشفتگیهای اقتصادی اجتماعی و فرهنگی شد.
2- جنگهای صلیبی هرچند که در مشرق عربی صورت نپذیرفت ولیکن بر پایههای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و دینی تمام کشورهای عربی تأثیر نهاد.
3- تهاجم مغول که همچون گردبادی ویرانگر پایههای فرهنگ و اقصاد جهان عرب را به لرزه افکند.
4- جنگ عثمانی که در اوائل قرن شانزدهم یعنی آن زمانی که اروپا قرون وسطی را پشت سر نهاد و به تندی درحال پیشرفت بود،بر جهان عرب تحمیل شد و باعث ضعف کشورهای عربی از جهات مختلف شد.
5- تغییر در گذرگاههای تجاری که تجارت اولیه مثل طلا و نقره و چوب را از کشورهای عربی به اروپای مرکزی و غربی در پی داشت و نتیجهی آن ضربهی اقتصادی بزرگی بود که از یک سو ضعف مادی او و از سوی دیگر تضعیف روابط با کشورهای پیشرفته آن زمان را همراه داشت. (همان: 4/5)
حنا فاخوری در این باره میگوید: «در قرن پانزدهم و شانزدهم که غرب پایههای نهضت علمی، سیاسی ،هنری، اجتماعی و اقتصادی خود را استوار کرد با این نهضت زندگی خود را دگرگون ساخت، در شرق هنوز خبری نبود و همچنان گرفتار زندگی اولیه خود بود بهطوری که در شام ظلمت و جهل بر عقلها خیمه زده بود، در آنجا نه چیز تازهای بود و نه کسی در صدد یافتن آن پیدا می شد.» (فاخوری؛854:1953)
بر اساس این تحلیل، اگر
چه مورخان شروع نهضت عربی معاصر را از آغاز قرن نوزدهم دانستهاند و حمله به مصر را نقطه آغازین آن می دانند اما عوامل دیگری را در پیدایش نهضت موثر شمرده اند، این عوامل در قرن هجدهم در شرق عربی ظاهر شده و منجر به ایجاد یک فضای باز سیاسی و اجتماعی جدید شده بود و اسباب روشنفکری و خودباوری امت عربی را موجب گردید.(طلاس؛1998 :43-41)
عزالدین اسماعیل نویسندهی مصری معاصر در این زمینه میگوید: «اساس تمدن جدید بر سه مبنای اجتماعی، سیاسی و اندیشه استوارشد. مثلاً در کشور مصر در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم اندیشه خودباوری به وجود آمد که این فکر در راستای بعد اجتماعی تمدن جدید، در جنبشهای اصلاح طلبانه شکل گرفت که پرچم اصلاحات دینی را محمد عبده و اصلاحات اجتماعی را قاسم امین برافراشتند. همچنین در بعد سیاسی این اندیشه در دعوت احمد لطفی السید بروز کرد که فریاد مصر برای مصریها است،را سر داد.»(اسماعیل؛1966 :359-357)
وی عقیده دارد که شاعران این دوره تصویرگر احوال سیاسی و اجتماعی و