منبع مقاله با موضوع دولت عثمانی، نویسندگان، جنگ جهانی اول، عامل سیاسی

دسامبر 22, 2018 0 By yazoa
پایان نامه  

پل ارتباطی با ادبیات گذشته عرب میباشند او در این مورد میگوید: «آثاری که از شاعران این دوره بر جای مانده نه تنها وصف حال شاعر بوده بلکه وسیله ای برای آگاهی از شرایط اجتماعی، فکری، سیاسی آن دوره هم می باشد.چون شعر برخلاف آنچه که مردم تصور می کنند تنها بازگو کننده میراث گذشته نبوده است بلکه آن عمیق ترین پل ارتباطی با گذشته میباشد.»(همان :29)
کشورهای عربی به ویژه مصر تا قبل از عصر معاصر تحت سیطره زمامداری دولت عثمانی بودند که نه تنها در اداره کشورهای عربی اهمال میورزیدند بلکه با سیاست «تفرقه بیانداز و حکومت کن » تنها به مصادره ثروت مردم تحت سلطه به سود خود میپرداختند و از این شیوههای حکومت نتیجهای جز گسترش فساد اداری، عقبماندگی اجتماعی و اقتصادی و رواج فقر را در بر نداشت. حمله ناپلئون به مصر اگرچه یک هدف سلطه جویانه را دنبال میکرد ولی چون صاعقه ای مردم مصر را از خواب بیدار کرد و آنها را به حقوق از دست رفته شان آشنا ساخت و افکارشان را باز کرد. بههمین خاطر است که نویسندگان و شاعران بسیاری دست به تمجید از ناپلئون زدند از جمله این شاعران؛ احمد شوقی شاعر معاصر مصری و امیر الشعراء است. لازم به ذکر است که اشغالی که توسط فرانسویها صورت گرفت، تنها سه سال طول کشید و به دنبال جهاد مقتدرانه مردم با خروج آنها، محمد علی پاشا حکومت مصر را در سال 1805 م به دست گرفت و اولین حکومت مستقل را در مصر به وجود آورد.(شرقاوی؛1981 :22)
از رفتن محمد علی پاشا به مصر میتوان به این نکته پی برد که مردم و شاعران مصری در برابر دولت عثمانی هیچ خصومتی نشان ندادند، آنها به خوبی میدانستند که جبههگیری ملت مسلمان مصر در برابر ملت مسلمان ترکیه تنها منجر به تفرقه بین برادران مسلمان می شود.
وضعیت موجود زمینه را برای دست یابی کشورهای استعمارگر به اهدافشان فراهم خواهد ساخت و نتیجه اش تجزیه قسمتی از دولت بزرگ عثمانی شد. این تلاشهای که به منظور نابودی وحدت دولت عثمانی و تسلط بر بخشهایی از آن صورت گرفت، باعث برانگیختن گرایشهای استقلال طلبانه گردید که پیدایش جنبشهای آزادی بخش محصول آن بود.(همان:27)
2-1-1. جنگ جهانی اول
در میان جنبشهای این دوره، قیامی که در تاریخ به نام قیام عرابی شهرت یافت، نمونه گویایی از اراده ملی مردم مصر میباشد . این قیام که در سال 1881 در این کشور بر علیه حکام نالایق آن صورت گرفت، در نبردی به نام «التل الکبیر» فروکش کرد و سمبل آزادی خواهی و رهایی آن فرو پاشید و نتیجه آن فروپاشی و اشغال نظامی مصر توسط انگلیس شد.(شرقاوی ؛ 1981 : 25)
با رشد آگاهی و شعور مردم، حرارت و شور مقاومت اشغال و عزم بیرون راندن بیگانگان آن نیز بیشتر میشد که در افق جهان ملی مصریها، بزرگانی چون مصطفی کامل درخشیدند او بیشترین سهم را در سازمان دهی گرایشهای ملی و متحد کردن آنها از طریق جذب ملی داشت از این رو شاعران و نویسندگان آزادی خواه در آثار خود از مصطفی کامل بسیار یاد کردند.(ابراهیم؛بی تا : 2/150)
آن زمان که شعلههای جنگ جهانی اول در سال 1914 شعله ور شد، دو واقعه در دنیای عرب رخ داد که انعکاس گستردهای در میان مردم و افکار عمومی آنان داشت. آن وقایع عبارتند از :
1- از جمله فعالیتهای ناپسند جمال پاشا در دمشق و بیروت ؛ شکنجه و اعدام آزادی خواهان بود. این مساله باعث تنفر و بیم مردم نسبت به ترکها شد و بار دیگر فریاد شاعران و نویسندگان را برانگیخت، از جمله این بزرگان جمیل صدقی زهاوی- شاعر معاصر عراقی- می باشد .
2- قیام الثورۀ العربیه در سال 1916 در حجاز حادثه دیگری بود که در آن مردم انزجار خود را از عثمانی‌ها اعلام داشتند. اما نتیجه این قیام اشغال عراق، فلسطین ،اردن، سوریه ولبنان بود و این امر ضربه بسیار هولناک برای جهان عرب بود.
2-1-2.حدفاصل آغاز استعمار تا برگشت استقلال و آزادی به دنیای عرب
در پی جنگ جهانی اول استعمارگران به سرزمین های عربی راه یافتند که این کار باعث تحریک آزادی خواهان عرب و استقامتشان در برابر اشغالگران و علنی کردن ترفند های استعمار گری گردید که سرانجام به رهایی و استقلال این کشورها انجامید.
در کشور مصر پرچم مبارزه را افراد آزاد اندیشی چون مصطفی کامل، عبدالرحمن کواکبی و … برافراشتند که در کنار این مبارزه ها در سال 1952 انگلیسیها مصر را ترک کردند و مصر بار دیگر به استقلال رسید.در سال 1956در پی ملی شدن کانال سوئز استعمارگران با کمک صهیونیست ها حمله گسترده ای به مصر و نوار غزه در فلسطین انجام دادند. (ابراهیم ؛ بی تا : 25)
عزالدین اسماعیل در این باره می گوید: «از مصیبت فلسطین که در سال 1948 م اتفاق افتاد مفاهیم جدیدی چون قومیت عربی، وحدت و هدف و سرنوشت ملت عرب بر جای نهاد به عبارت دیگر قیام شعر معاصر عربی تنها یک حرکت سطحی بر علیه چهارچوب شعر تلقی نمیشد بلکه تحولی انقلابی در مفهوم آن بوده است.در کنار شعر مقاومت شاخه ای جدید بنام فلسطینیات متولد شد، از حدود چهل سال قبل یعنی از زمان تأسیس دولت صهیونیستی اسرائیل، شاعران فلسطین در اشعارشان ظلم را محکوم و مردم فلسطین را به احقاق حقوق از دست رفته شان تشویق کردهاند به طوری که تعداد قصایدی که به این موضوع پرداخته اند، قابل شمارش نیست. (اسماعیل؛1966 : 397)
همزمان با بالا رفتن آگاهی مردم، احیای میراث اسلامی و نیز با انتقال آثار تمدن غربیها به تمدن عرب بعد از حمله ناپلئون به مصر، ملت عرب با اصول حکومت داری آشنا شدند و کشور مصر نخستین کشوری بود که به تغییر و تحول
دست زد.(شرقاوی ؛1981 :37)
مظاهر نهضت که در تمام کشورهای عربی شکوفا شده بود به تاثیر از عواملی بود که مهمترین آن عبارتند از: بازگشایی مدارس و مجالس ادبی و علمی، ارسال هیأت های علمی به اروپا، ظهور صنعت چاپ، تشکیل کتابخانهها و سالنهای نمایش، پیدایش ترجمه و تحول جنبشی بهنام خاورشناسی.(همان:39)
در نهایت با برخورد تمدن عرب با غیر عرب اشعار ملی میهنی نیز در ادبیات عرب تولد یافت و رواج پیدا کرد و ترجمه ایلیاد به عربی توسط سلیمان البستانی صورت گرفت و نخستین شعر ملی – میهنی در ادبیات پدید آمد.از میان شاعران معاصرمصری میتوان به حافظ ابراهیم، محمود سامی بارودی و احمد شوقی اشاره کرد که در اشعارشان، میهن پرستی و عشق به آزادی از مفاهیم اصلی میباشد تا جایی که شوقی این چنین میسراید: (آیتی؛1368 :645)
أیها الکاتِبُ المصَوّرُ صَوِّر مِصرَ بالمنظرِ الأنیقِ الخلیق
(شوقی؛2000 :2/87)
ترجمه:ای نویسنده و تصویرگر، مصر را با منظری زیبا و شایسته ترسیم کن.

2-1-3. اوضاع اقتصادی مصر در قرن نوزدهم و بیستم
از آن هنگام که مقام پادشاهی در سال 1805 م به محمد علی اعطاء شد، تمام تلاش محمد علی پاشا متوجه نهضت اقتصادی گردید. او با اقدامات هوشیارانهاش میخواست به فضل مصادره سرزمینهایی که صاحبان آنها مشخص بودند و همچنین با از بین بردن احتکار، صاحب کشوری باشد که این اموال را در خدمت عموم مردم قرار دهد، این اولین تلاش برای تأمین منافع عمومی مردم عرب بود. (حتّی؛ 1947 :821)
بیشترین آب سرزمین کنانه از رودخانه نیل تأمین می شد، محمد علی در جهت تلاش اقتصادی اش چاه‌هایی تأسیس نمود که به کشاورزی کمک مینمود. همچنین او دارای برنامه ریزی علمی پیشرفتهای بود به فضل این دور اندیشی محمد علی توانست کشت پنبه را از سودان به دلتا در سال 1822 م وارد سازد محمد علی دید که برای اجرای برنامه ریزی های اقتصادی به افراد تحصیل کرده ای که از مراکز خصوصی علمی فارغ التحصیل شدهاند نیازمنداست بنابراین وزارت معارف و وزارت آموزش و پرورش را تأسیس کرد.همچنین محمد علی دید که حفر چاههای عمیق و ساختن پل و … نیازمند مهندسان آگاه به این عمل می باشد، پس اولین مدرسه مهندسی را در سال 1816 احداث کرد، گشودن راه آبها منجر به پدید آمدن بیماریهای عفونی خطرناک شد و این بیماریها باعث کشته شدن افراد زیادی در مصر گردید و اینگونه شد که محمد علی تصمیم به تأسیس اولین مرکز پزشکی گرفت و پزشکان ماهر را برای درمان بیماری استخدام کرد. (همان : 823)
وقتی محمد علی نسبت به متخصصان و و افراد ماهر احساس نیاز کرد اقدام به جلب استادان و پزشکانی از فرانسه کرد، منابع موثقی وجود دارد که بین سالهای (1813– 1849) سیصد و یازده دانشجو را از مصر با مسؤلیت دولت به ایتالیا و فرانسه و انگلستان فرستاد. (طرازی ؛ 1934 : 414)
تاجران در دوره عثمانی شروع به گسترش تجارت از راه خشکی کردند و حلب به عنوان پایگاهی در آخر خطی که سوریه را به عراق و ایران و هند مرتبط می کرد، قرار گرفت. کارخانجات فرانسوی در شهرهای سوریه تأسیس شد، و تجارت انگلستان نیز به شیوه تجارت فرانسویها ادامه یافت، و تمام آنان سعی بر آن داشتند مطالبات و خواسته های غرب را پاسخ گویند.
ابراهیم پاشا نیز کارش را با بیتوجهی به مردم آنجا آغاز نمود، اما وقتی که ناچار به افزایش مالیات طبق آموزشهای پدرش گردید، به ناچار مجبور شد پارچههای ابریشمی و قسمت بیشتر محصولات سرزمینش را احتکار کند. او اولین کارخانه حریر بافی را در تباتر لبنان 1841 تأسیس کرد، و همچنین به جای ناوگانی که در جنگ با یونان نابود شد مشغول به ساختن ناوگان جدیدتری گشت.(حتّی؛ 1947 :831)
2-1-4. اوضاع سیاسی مصر در قرنهای نوزدهم و بیستم
عامل سیاسی، یکی از عواملی است که بازگو کننده این امر است که نهضتی که در شرق عربی منتشر شدهبود، بهخودی خود و به صورت ناگهانی بهوجود نیامده، بلکه دارای عواملی است که در بهوجود آمدن آن سهیم بودهاند از جمله این عوامل ؛ عامل سیاسی است، این عامل سیاسی با تاریخ ورود ناپلئون به مصر در سال 1798 م مصادف میباشد تا تشکیل دهنده دورهای باشد که تا قرن بیستم میلادی ادامه یافت . ناپلئون هنگام ورودش به مصر بیانیهای را به زبان عربی منتشر کرد که هدفش از ورود به مصر، بازگشت به قدرت و مجازات ممالیکی است که آنها را به غیر مسلمانی متهم کرده است. (حتی؛ 1974 :819)
هدف واقعی ناپلئون چیزی جز تلاش برای از بین بردن امپراطوری بریتانیا و قطع راه های ارتباطی با شرق و ایجاد حکومت جهانی نبود، از بین بردن ناوگان فرانسوی در خلیج بوقیر در آوریل 1798 م انگیزه ای برای بهدست آوردن شرق و اخراج سربازانش از مصر بود.(مشاقه ؛ 1908 : 54)
بعد از ترک مصر توسط ناپلئون بعضی از سربازانش با ارتش محمد علی پاشا در سال 1849 م در آمیختند و سیاست جنگ با انگلستان و دولت عثمانی را با هم ادامه دادند. بعد از ناپلئون مصریان مقام پاشایی را به محمد علی- مؤسس جدید مصر- بخشیدند و او سرور جدید مصر شد، کولونل فرانسوی که نامش سیف1 بود به اسلام رویآورد و خود را سلیمان پاشا نامید و در بازسازی سپاه مصر به شیوه جدید شرکت کرد، و همراه سپاهیان مصر در لشکر کشی به سوریه شرکت داشت. (حتی ؛ 1974 :822)
حمله ناپلئون به مصر از بزرگترین عوامل تحریک کنندهای بود که غرب را نسبت به بازگشایی شرق بیدار و آگاه ساخت، بعد از آن اشغالگریهای پی در پی در سرزمینهای عربی از جمله اشغال الجزایر (1830)و تونس 1881 م و مغرب (1907، 1912) و لبنان و سوریه (1918 – 1920) توسط فرانسوی
ها و حمله انگلیس به مصر( 1882) و سودان( 1820 )و همچنین فلسطین و عراق( 1917) بهوقوع پیوست.این عملکرد سیاسی از طرف غرب در قلب امت عربی تأثیر بهسزایی در گشایش سیاسی و ملی که قومیت گرایی را در جان عربها بیدار ساخت، داشت. آن زمان که فرانسه خود را برای اشغال الجزایر آماده میکرد قبل از آن هم محمد علی پاشا برای اشغال سودان (1820 )حرکت کرده بود. .(شهابی؛ 1961 : 202)
جانشینان محمد علی، اشغال سرزمینها را ادامه دادند و بهدنبال این، مسأله ی دیگری در میان مصریها و بریتانیاییها بهوجود آمد و آن ،درگیری بر سر سودان بود تا محمد علی مرکزیتش را در سلطنت عثمانی محکم سازد، سپاه مصر با نیروهای یونانی که برای دستیابی به استقلالشان تلاش میکردند همدست شدند، در آن روزها پاشای ترکیه محمود دوم بود، ناوگان فرانسه و روسیه به صورت هماهنگی ناوگان ترکی