شناسایی مدل های تدریس اثربخش و پیشنهاد مدل مناسبی برای تدریس اثربخش دانشگاهی …


یکی از محصولات نهایی هر طرح برنامۀ درسی،تولید انواع گوناگون مواد آموزشی است.هرگاه معلم شخصاً تدوین برنامۀ درسی را بر عهده داشته باشد،می تواند به آسانی از انواع مواد آموزشی که در دسترس است،استفاده کند.ولی اگر برنامه درسی،توسط یک سازمان مرکزی[نظیر سازمان پژوهش وبرنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش کشورمان ایران] برای جمع کثیری از دانش آموزان تهیه شود،انواع مختلف مواد آموزشی به صورت «بسته یا کیت » چنان تهیه وعرضه می شود که به سهولت برای توزیع آماده باشد (ملکی،۱۳۸۱).
د: محتوای برنامه درسی
اصطلاح محتوای برنامۀ درسی نه تنها به قسمتها وقطعه های سازمان یافته ای که به گونه ای منظم یک رشته علمی را تشکیل می دهد اطلاق می شود،بلکه شامل وقایع و پدیده هایی که به نحوی با رشته های مختلف علمی ارتباط دارند نیز هست(لوی،ترجمۀفریده مشایخ،۱۳۸۴).
ه: ارزشیابی
ارزشیابی یکی از مهمترین مراحل تنظیم برنامه های درسی است.«فرایند ارزشیابی اساساً فرایند تعیین میزان تحقق هدفهای آموزش وپرورش به طور واقعی از طریق برنامه های درسی وآموزش است ،و از آنجایی که هدفهای آموزش وپرورش،در واقع،بیانگر تغییراتی هستند که در رفتارهای انسان به وجود می آیند .به عبارت روشنتر،چون غرض نهایی از تدوین هدف ها،ایجاد تغییرات مطلوب در الگوهای رفتاری دانش آموزان می باشد،بنابراین ارزشیابی نیز عبارت خواهد بود از فرایند میزان تغییرات در رفتارهایی که واقعاً صورت گرفته شود»( تایلر،ترجمۀعلی تقی پورظهیر،۱۳۹۰).
۳-۱-۲- مفهوم تدریس[۴] و اثربخش بودن[۵] آن
هنگامی که سخن از آموزش و پرورش یا آموزش عالی به میان می آید، مفاهیمی همچون معلم و به ویژه تدریس به مراتب بیشتر از سایر متغیر های مربوط نمایان می شوند، تا آن جا که حتی عده ای تدریس را مترادف با آموزش و پرورش تلقی کرده اند (فتحی آذر، ۱۳۸۲).
امروزه، تدریس در آموزش عالی به عنوان حوزه ای معرفتی مورد توجه جدی واقع شده است، لکن تعریف های که از آن به عمل آمده، مختلف است. اسمیت [۶] (۱۹۸۸) معتقد است: «تلاش هایی که برای تعریف تدریس صورت گرفته به جای تمرکز بر ارائه تعاریف روشن و صریح از تدریس، بر کاوش ابعاد مختلف این مفهوم تمرکز داشته است». در این خصوص نگرش های مختلفی درباره تدریس شکل گرفته است. برای مثال، گیج (۱۳۷۴) اظهار می دارد: منظور من از تدریس عبارت از هر فعالیتی است که از جانب یک فرد به منظور تسهیل یادگیری فرد دیگری انجام می پذیرد.
تدریس از نظر لغوی به معنای درس دادن و درس گفتن است (عمید، ۱۳۷۱). از نظر اصطلاحی جملگی یک نکته مشترک دارند و این نکته مشترک، فعالیت بودن تدریس است؛ آن هم فعالیتی عمدی که بر اساس اهدافی (هدفی) خاص انجام می گیرد.
از این تعریف چند نکته اساسی را می توان استنتاج کرد که برای درک مفهوم تدریس مفید هستند:
نخست آن که تدریس یک فعالیت است. می توان شاهد تدریس بود و آن را به عنوان یک واقعیت مشاهده کرد. نیازی نیست برای استنتاج آن به سراغ یادگیری رفت. چنین تصویری از تدریس مشکلاتی را که آیزنر (۱۹۷۹) در بحث از تدریس به عنوان فروش اشاره می کند، پدید نخواهد آورد و در عین حال تعریف را دچار دوری بودن، چنان که کلوئر[۷] (۱۹۸۵) می گوید، نخواهد کرد. تأکید رابرتسون[۸] (۱۹۸۷) بر فعالیت یا جریان بودن تدریس حکایت از همین ویژگی دارد (نقل از موسی پور، ۱۳۸۳).
دوم آن که تدریس یک فعالیت بین الاشخاصی است. بین الاشخاصی بدان معنی است که تدریس، تعامل بین یک معلم و یک یا چند دانش آموز را در بر می گیرد. تعامل های جریان تدریس اغلب از نوع کلامی هستند و در عین حال دو سویه انجام می شود. البته دو سویه و کلامی بودن تدریس به معنای آن نیست که تدریس محدود به حضور مشارکت کنندگان در یک موقعیت یا مکان است. با بهره گیری از فناوری، امکان حضور با فاصله معلم و شاگرد مهیا شده و شکلی از تدریس پدید آمده است که تدریس الکترونیکی نام دارد (موسی پور، ۱۳۸۳).
سوم آن که تدریس تعمدی است. برای آن که تدریس اتفاق بیفتد مجموعه ای از هدف ها یا هدفی وجود دارد. کلوئر می گوید که تدریس «معطوف به یادگیری» است. گیج ادعا می کند که تدریس «تغییر دادن روش هایی را که دیگر اشخاص می توانند یا می خواهند رفتار کنند نشانه گرفته است». این نکته را حتی می توان در نظریه کسانی که بر بعد هنری بودن تدریس تأکید می ورزند نیز یافت. یعنی در تدریس، عمدی وجود دارد و هدفی مورد نظر است، هر چند که این هدف کلی باشد و چنان چه که آیزنر می گوید «متغیر، مبهم و سیال». این گروه تدریس را معطوف به اکتشاف و خلاقیت می دانند. آن چه از هر دو بیان بر می آید (تدریس معطوف به یادگیری و تدریس معطوف به خلاقیت) این است که واژه تدریس به دستاورد تأکید ندارد بلکه بر جهت گیری فعالیت تمرکز دارد. تعمدی بودن تدریس به نحوی مربوط به آن چیزی است که جکسون[۹] (۱۹۸۶) نام آن را «فرض یا احتمال نادانی» نهاده است. احتمال نادانی به این معناست که قبل از تدریس چیزی، شاگرد آن را نمی دانسته و یا بر انجام آن قادر نبوده است. در واقع، اگر شاگردان آن چه را که می خواهند آموخته شود قبلا بدانند و

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.

یا بتوانند انجام دهند، یادگیری انجام نخواهد شد. این معنا را می توان در تدریس بر اساس نظر رابرتسون (۱۹۸۷) بهتر دریافت. او مدعی است که توفیق تدریس را می توان بر اساس «مقدار کوششی که برای یاد گرفتن» در شاگرد ایجاد می کند، مورد قضاوت قرار داد؛ به این معنا که اگر شاگرد به هنگام تدریس معلم توجه کند، تمرکز یابد و یا کوشا گردد، تدریس موفقیت آمیز بوده است. تلفیق سه خصوصیت مطرح شده می تواند یک تعریف واحد از تدریس را پدید آورد. بر این اساس می توان گفت تدریس فعالیتی بین الاشخاصی و تعاملی است که مبتنی بر ارتباط کلامی و معطوف به یادگیری یا تغییر روش های رفتار کردن یک یا چند شاگرد است (موسی پور، ۱۳۸۳).
مفهوم تدریس به آن قسمت از فعالیت های آموزشی که با حضور معلم در کلاس درس اتفاق می افتد اطلاق می شود. برای درک بهتر مفهوم تدریس چهار ویژگی خاص تدریس بیان می شود:
۱- وجود تعامل بین معلم و دانش آموزان
۲- فعالیت بر اساس اهداف معین و از پیش تعیین شده
۳- طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات
۴- ایجاد فرصت و تسهیل یادگیری (الن[۱۰] ، ۱۹۹۵).
تدریس جنبه مهمی از فرایند برنامه ریزی درسی است که از طریق ارزش های تعلیم و تربیتی، نیازهای شخصی و نیز تنوعی از عقاید یا تعمیم هایی که معلم آنها را صحیح میپندارد؛ هدایت میشود.گیج (۱۳۷۴) تدریس را فعالیتی می داند که از جانب یک فرد به منظور تسهیل یادگیری فرد دیگری انجام میپذیرد اگر چه این فعالیت معمولاً با زبان سروکار دارد ولی این کار الزامی نیست. حتی تدریس نیازی به تکیه انحصاری بر فرایندهای عقلی ومنطقی ندارد. ما میتوانیم از طریق فراهم کردن نمایشهای صامت و یا الگوهایی که یادگیرندگان بتوانند از آنها تقلید کنند تدریس کنیم. همچنین میتوانیم با ترغیب نگرشها و ارزشها که مؤلفه های منطقی آنها تحت الشعاع عواطف و احساسات است به آموزش بپردازیم.
وی در تعریف تدریس بر رابطه تعاملی بین یاددهنده و یادگیرنده تأکید کرده و بر این باور است که این رابطه تعاملی وقتی که درموقعیتهای سازمانیافته و بین معلم و دانش آموزان برقرار میشود تدریس نام میگیرد و عبارت است از مجموعه فعالیتهایی که توسط معلم به منظور تسهیل یا هدایت یادگیری در یادگیرندگان به انجام میرسد(همان،۱۳۷۴)به عبارت دیگر، تدریس قراردادی بین یک دانش آموز و یک معلم است. این قرارداد حکایت از آن دارد که معلمان و دانش آموزان توافقها و نیز الزام هایی نسبت به یکدیگر دارند.(جنکینز،[۱۱] ۱۹۹۹)
فنستر ماخر[۱۲] (۱۹۸۶ ) به منظور ارائه یک مفهوم کلی از تدریس، ویژگیهای فعالیت تدریس را به شرح زیر بیان میدارد:فردی وجود دارد که دارنده و مالک چیزی است،محتوا و کسی که،قصد دارد محتوا را منتقل کند یا تأثیر بگذارد بر روی،فرد گیرنده یا کسی که اساساً فاقد محتوا است و به این ترتیب،اولی و دومی در رابطه های درگیر میشوند تا دومی یا گیرنده، محتوا را کسب کند.
بنابراین همان طور که ملاحظه می شود در یک سوی جریان تدریس معلم قرار دارد که از طریق فعالیت ها و اقداماتی که انجام می دهد تحقق یادگیری در یادگیرنده را که در طرف دیگر این جریان قرار دارد؛ تسهیل و هدایت میکند. این فعالیت ها در قالب محتوا و درتدریس و یادگیری جریان روابطی که با هدف تحقق یادگیری بین آنها شکل می گیرد؛ انجام می شود. در واقع، میتوان گفت که فعالیت های وابسته به هم هستند به شکلی که پرسش از این که یادگیری چیست ممکن است منجر به داشتن نگاهی نزدیکتر به آنچه، که مؤلفه های تدریس را تشکیل میدهند و اصول زیربنایی آنها که می توانند موجب یادگیری مؤثر گردند؛ بشود(دسوس[۱۳] و ورجینا و سونیا ،۲۰۰۸)
۴-۱-۲-تدریس اثربخش[۱۴] چیست؟
تدریس اثربخش باید فعالیتی منظم و مرتب و هدفدار باشد و از پیش طراحی شود و هدفش ایجاد شرایط مطلوب یادگیری باشد و معلم و شاگرد بر هم تأثیر بگذارند. نکته مهم در این فرایند این است که معلم باید دارای یک سری توانایی برای یادگیری بهتر فراگیران باشد (کریج[۱۵] ، ۲۰۰۸).
آموزش مؤثر ضرورتی عقلانی، کاری دشوار و پیچیده و از نظر اجتماعی فعالیتی سخت محسوب می شود. به همین دلیل، ضرورت دارد که اعضای هیئت علمی درباره موضوعی که تدریس می کنند، شناخت دقیق داشته باشند. ما برای آموزش مؤثر باید قادر باشیم بیندیشیم و مسأله گشایی کنیم، یک موضوع را به خوبی تحلیل کنیم، در مورد انتخاب رویکرد مناسب تصمیم بگیریم، راهبردها و منابع کلیدی لازم را برگزینیم. هیچ یک از این فعالیت ها در خلأ صورت نمی گیرد. آموزش مؤثر از نظر اجتماعی کاری دشوار و چالش برانگیز است؛ یعنی در درون گروه و مؤسسه ای انجام می شود که ممکن است واجد رویه های نا آزموده و اهداف و ارزش هایی متعارض باشد. از همه مهمتر این که آموزش مؤثر استاد را ملزم می کند تا معلومات دانشجویان را نیز در نظر بگیرد، به خوبی با آن ها ارتباط برقرار کند و آن ها را به آموختن، اندیشیدن و انتقال مطالب تشویق کند و از این رهگذردانشجویان نیز خود شوق و تحرک استادان را برانگیزند. خلاصه آن که، برای آموزش مؤثر و کارآمد باید بر موضوع تسلط داشت و دانست که فرایند تدریس چگونه انجام می شود (براون، ۱۳۷۲).
به طور
کلی می توان گفت تدریس اثربخش به یک سلسله از شرایط اشاره دارد که به صورت مرتب و منظم و هدفدار از پیش طراحی می شود و این عمل در نهایت به یادگیری دانشجویان منجر می شود و فرایند یاددهی و یادگیری به صورت موثر اجرا می گردد.
۵-۱-۲-تدریس و یادگیری
واژه های تدریس و یادگیری دارای طیف وسیعی از معانی هستند. در مطالعاتی با اساتید دانشگاه، ساموئل زیچ و بیین[۱۶] (۲۰۰۱)، مفاهیم مختلفی از تدریس را مشخص کردند:
الف)گسترش یادگیری
ب) انتقال دانش
ج) تسهیل یادگیری
د) تغییر تصورات فراگیران
ه) حمایت از یادگیری فراگیران
و) مذاکره معنی دار
ی) تشویق به خلق دانش.
از آن جا که فعالیت تدریس به قصد ایجاد شرایط مطلوبی است که یادگیری را برای یادگیرندگان آسان می کند، مستلزم آگاهی معلم از وضعیت شناختی آنان است. تدریس یک فعل و انفعال دوجانبه بین معلم و فراگیران است تا فراگیران را با محتوای درسی درگیر کند و با علاقمندی و شور و شوق، مفاهیم جدید را از موضوعات ارائه شده، استنباط نمایند و بدین وسیله زمینه تغییر در نگرش خود را فراهم نموده و ارزش های نوینی را خلق نمایند. در چنین حالتی ویژگی ها و رفتار معلم بر فعالیت و اعمال فراگیران تأثیر می گذارد و بالعکس معلم از ویژگی ها و رفتارهای فراگیران متأثر می شود. به هر حال، فعالیت تدریس به منظور اطمینان یافتن از اثرگذاری محتوای برنامه درسی بر فراگیران انجام می شود و بیشتر فعالیت و تلاش فراگیران را می طلبد تا کوشش های ذهنی معلم در کلاس درس را. از طرفی، فعالیت درسی بر پایه اصول نظامداری تدوین و سازماندهی می شود که بر عهده معلم است. بر اساس این طراحی معلم ساخته، هدایت فعالیت های تدریس جهت درگیر شدن فراگیر با موضوع درسی، وظیفه اصلی معلم در فرایند تدریس است (شعبانی، ۱۳۸۱).
هریس[۱۷] (۱۹۹۸)، معتقد است که آموزش مؤثر به اهداف و ستاده های آموزشی بستگی دارد و به صلاحیت های علمی، مهارت ها، رفتارها، سبک های آموزشی، رشد حرفه ای، تحقیق و تفکر نیازمند است.

مدیر سایت

Next Post

متن کامل - شناسایی مدل های تدریس اثربخش و پیشنهاد مدل مناسبی برای تدریس اثربخش دانشگاهی ...

ج اکتبر 16 , 2020
به صورت کلی می توان به این مطلب اشاره کرد که تدریس و یادگیری یک عمل دو جانبه بین یاددهنده و یادگیرنده است که منجر به یادگیری دانشجویان می شود.در این فرایند معلم باید یک سلسله از شرایط را مهیا کند تا عمل یادگیری منجر به اختلال نگردد.۶-۱-۲-مفهوم و ماهیت […]