تحقیق – دگردیسی زیبایی شناسی، در سینمای مستند نوین ایران- قسمت ۱۰

سینمای مستند در مـواردی از ویژگــی های سینـمـای داســتانی، نظــیر استفـاده از درام، قصـه یا شخصیت پردازی سود می جوید. سینمای مستند، چون به مفهوم سنتی، متعـارف و معمول خـود ماهیـتاً شخصــیت پــردازی ندارد، از طرح داستان غالباً روی گــردان است و حتی از لحــاظ استقلال
هنــری از شکل های دیگر روایتی، مثل ادبیات داستـانی که سینـمای داستانی را کامـلاً تحت تأثـیر قرار داده و حتی با تئاتر، فاصله بسیاری دارد. درام در سینمای مستند از خود واقعیت سرچشمه می گیرد نه صرفاً از نحوه ی فیلم برداری یا تدوین نماها و صحنه ها. در فیلم مستند باید تمهیداتی درنظر گرفته شود تا فیلم برای عامه مخاطبان گیرا باشد. این تمهیدات عبارت اند: از تدوین، صدا و عوامل تأثیرگذار دیگری شامل موسیقی، سکوت، افکت جلوه های صوتی، گفتار متن و در بعضی فیلم های مستند، خود داستان که همه این عوامل ساختار دراماتیک یا نمایشی فیلم های مستند را به وجود می آورند.
نیکولز معتقد است اگر مستندها، به ارائه ی موضوعات، جنبه ها، کیفیت ها و مسائل موجود در جهان تاریخی می پردازند، می شود گفت که از طریق صدا و تصویر درباره ی این جهان سخن می گویند. مسئله ی سخن، موضوع صدا را پیش می کشد. از آن جایی که مستندها، سخنرانی نیستند، پس نفس گفتار و صدا هم فقط مفاهیمی لفظی نیستند. این امر که مستندها بازتولید واقعـیت نیستـند، به آن ها صدای خـاص خودشان را می بخـشد. آن ها بازنمون جهان اند و همین بازنمون، دیـدگاهی ویـژه از جهان است. پـس صـدای مستـند، وسیله ای است که از طریق آن، چنین نگرش یا نظرگاه خاص به ما شناسانده می شود. صدای مستند، می تواند موضوعی را علم کند، استدلال ارائه نماید، هم چنین نظرگاهی را نیز منتقل سازد. مستندها، در کار ترغـیب یا متقاعـد سازی ما هستند و این کار از طـریق نیـروی استدلال یا نظرگاه، جذابیت یا قدرت صدایشان، صورت می گیرد. هم چنین ایده ی صدا، تابع ایده ی یک منطق اطلاع رسانی و ناظر بر سازمـان مستنـد است که می شـود آن را با ایده ی قصـه ای گیـرا که ســازمان دهنـده ی فیـلم داستـانی است، مقـایسه نمود.
از منظر نیکولز، ارزش مستند فیلم های غیرداستانی در این امر نهفته است که آنها چگونه برای موضوعاتی که زبان نوشتــاری یا گفتــاری ما از آنها مفهوم فـراهــم می آورد، بازنمــایی سمـعی و بصـری ارائه نمایند. مستندها چنان تجربه ی دلنشینی از صداها و تصاویر تقدیم می دارند که به صـورت امری بیش از صرفا ً انتقال تأثـرات و احســاس ها در می آیند. آن ها جای کیــفیت ها و مفا هیمی را که بیـش تر دارای ذات انتـزاعی هستند، می گیرند.
گفتار متنی است که معمولاً به منظور طرح اطلاعاتی که تصویرهای فیلم بدان نیاز داشته و خود قادر به ارائه ی آن نمی باشند، روی تصاویر فیلم خوانده می شود. گفتار اگرچه درفیلم داستانی هم کاربرد دارد، لیکن کاربرد ویژه ای آن به فیلم مستند باز می گــردد. میزان کاربرد هر یک از این شیوه ها متفاوت بوده و بستـه به سلیقه کارگـردان و یا موضـوع و سبک فیـلم تغییر می کرده است. نقش اصلی گفتار متن روشن ساختن و تقویت تصـویر است. گفتـار متـن باید در تعیین مسـیر فیلم کمک کند و اطلاعـاتی را که از تصـاویر به دست نمی آید فراهم سازد. با گفتار متن در ساده ترین و مؤثرترین شکل می توان بیننده را متوجه موضوع و هدف فیلم کرد.
فصل سوم :
روش شناسی و بررسی یافته های پژوهش
مقدمه
جشنواره فیلم مستند کیش در سال ۱۳۸۷ به همت کامران شیردل شروع به کار کرد و تا سال ۱۳۸۴ به کار خود ادامه داد. در این مدت تنها جشنواره مستند مستقل ایران محسوب و محل مناسبی بود برای شناخت استعدادهای جوان محسوب می شد. کامران شیردل با هر بار حضور در جشنواره های متعدد بین المللی بخشی از فیلم های برگزیده ی جشنواره را نیز با خود می برد و این جشنواره را معرفی می کرد. سال ۱۳۸۳ با برگزاری جشنواره به صورت مسابقه ی آسیایی و چشم انداز سینمای مستند سوییس و بزرگداشت «ویتوریه دسه تا»، مستندساز ایتالیایی، گام های بلندی در این زمینه برداشت. این جشنواره بعد از برکناری کامران شیردل و مدیریت جدید تنزل کرد و نتوانست به اعتبار روزهای نخست خود برگردد؛ و در نهایت در سال ۱۳۸۴ به کار خود پایان داد.
جشنواره ی بین المللی سینما حقیقت بعد از جشنواره مستند کیش دومین جشنواره تخصصی فیلم مستند ایران است که از سال ۱۳۸۶ در فصل پاییز برگزار می گردد.
نخستین دوره ی این جشنواره مهر ماه ۱۳۸۶ در چند بخش مسابقه ی ملی، مستندهای کمتر از ۶۰ دقیقه که با نگاه ویژه به بحث محوری «مستند خلاق» و تأکید بر وجه حرفه ای بودن فیلم ها و مستند های بالای ۶۰ دقیقه با تأکید بر ارزش های وجودی سینمای پیشرو ایران با ۱۰ فیلم و بخش چشم انداز سینمای مستند سوریه و مرور دو جشنواره معتبر «هات داکز» (۱) کانادا و «ایدفا»(۲) ی هلند و بخش مسابقه ی بین المللی مستندهای کمتر از ۶۰ دقیقه که در این بخش یازده فیلم از سیزده کشور جهان در کنار مستندهای کوتاه ایرانی رقابت کردند؛ و مستندهای بالای ۶۰ دقیقه که اکثرا ً فیلم هایی از مستند سازان جوان با اندیشه های نو و از سویی دیگر ترسیم جغرافیایی باز و بزرگ از سینمای مستند جهان با موضوعاتی متنوع، به دبیری «محمد آفریده» برگزار گردید.
سینما حقیقت در سال نخست تمرکز خود را بر نمایش هر چه بیشتر آثار جدید قرار داد. دومین دوره در سال ۱۳۸۷ با بخش های گسترده تری برگزار شد. از جمله

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

مرور مستند های جدید فنلاند، مرور آثار «یورگن لث»، «پیتر وینتانیک» و «ریچارد لیکاک» و چشم انداز سینمای مستند لهستان، مرور جشنواره های بین المللی «یاماگاتا» و «اند» وسایر بخش ها در دو قسمت مسابقه ی ملی و بین المللی برگزار گردید. سومین دوره در سال ۱۳۸۸ در بخش های مسابقه ملی (مستندهای کوتاه کم تر از از ۳۰ دقیقه، مستندهای نیمه بلند ۳۰ تا ۶۰ دقیقه و مستندهای بلند بالا تر از ۶۰ دقیقه) و بخش ها ی فرش ایرانی، مستند انیمیشن، چشم اندز سینمای مستند روسیه و… برگزار شد.
۱- HOT Docs بزرگترین جشنواره فیلم مستند، شمال امریکا، سالانه در تورنتو، انتاریو، کانادا برگزار می گردد.
۲- IDFA جشنواره فیلم مستند است که سالانه در آمستردام پایتخت هلند برگزار می‌شود. این جشنواره یکی از معتبرترین جشنواره‌های فیلم مستند در جهان است.
در این سال آن چه حائز اهمیت است بخش مستند انیمیشن به عنوان گونه ای از مستند مورد استقبال واقع گردید.
چهارمین دوره آبان ماه ۱۳۸۹ با بخش های مسابقه ی ملی و مسابقه ی ویژه، مسابقه ی پژوهش و پردازش ایده، بخش جنبی، مسابقه ی بین الملل (مستند کوتاه، نیمه بلند و بلند) و بخش جنبی بین الملل برگزار شد. از دیگر بخش های جشنواره، بخش مستند پرتره، مرور جشنواره مستند مادرید و سینمای بوسنی بود. نکته ی قابل توجه این سال گرایش به مستند پرتره و کثرت فیلم ها به لحاظ موضوعی و گونه ای و کیفیت بالای آن ها بود. در کنار این دو جشنواره، جشن خانه ی سینما نیز چند سالی فیلم هایی برگزیده در حوزه ی مستند داشته است.
جشن خانه ی سینما با هدف انتخاب فیلم برتر سال توسط خود هنرمندان سینما سالانه برگزار می شود. شیوه ی داوری بدین گونه است که هر صنف حداقل یازده نفر را به عنوان هیأت داوران رشته ی خود معرفی می کند. داوران همه ی فیلم های سال را تماشا می کنند و داوران هر صنف پنج فیلم را به عنوان نامزدهای رشته ی تخصصی خود معرفی می نمایند. در مرحله ی بعد، آنان از میان این پنج نامزد برنده نهایی را تعیین می کنند.
هدف ارزیابی آثار تولید شده در عرصه ی سینمای مستند ایران توسط نمایندگان انجمن های صنفی سینمای مستند و کارشناسان سینمایی به نحوی که باعث ترغیب فیلم سازان برای ارتقای کیفی آثارشان گردد، ذکر شده است.
دو سالانه ی جایزه ی بزرگ آوینی (ویژه برترین های مستند سال) از بهار سال ۱۳۸۶ و به منظور حمایت و ارتقای سینمای مستند ایران هر دو سال توسط مرکز گسترش سینمای مستند تجربی با رویکرد تفکر و اندیشه و انگاره های هویتی تمدن ایرانی – اسلامی برگزار می گردد. جشنواره ی فیلم فجر نیز در دوره هایی دارای بخشی مختص فیلم مستند داشته است.
در زمینه ی نقد و تحلیل سینمای مستند به ویژه در دوران پیش از دهه ی ۱۳۸۰ و ظهور رسانه های مجازی همواره زیر سایه ی سینمای داستانی قرار می گرفت؛ اما در این دهه با پیدایی چند سایت تخصصی سینمای مستند هم چون «رای بن مستند»، «و مستند»، «پایگاه خبری فیلم کوتاه»، «سینما فیروزه» و بخش مستند سایت «انسان شناسی و فرهنگ» وابسته به دانشکده ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران مواجه می شویم که آثار شاخص و متفاوت این دهه را مورد نقد و تحلیل قرار داده اند.
در اردیبهشت ۱۳۸۱ شماره ی اول نشریه ی تخصصی سینما حقیقت به همت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و مدیر مسؤولی محمد آفریده آغاز به کار کرد و تا شش شماره دوام یافت. این در حالی است که ماهنامه ی «فیلم نگار» و ماهنامه ی «فیلم» هم صفحاتی ویژه را به تحلیل و نقد آثار مهم ایرانی و خارجی پرداخته اند. البته تداوم و استمرار این مسیر در ماهنامه ی فیلم نگار پر رنگ تر به نظر می رسد. در مقابل ماهنامه ی فیلم و صفحه ی «خشت خام» به شکلی پراکنده با وقفه های طولانی مدت به مقوله ی مستند در ایران و جهان می پردازد. ده فیلمی که در این مجال گزینش شده است، فیلم هایی است که اغلب در این جشنواره ها، نشریات و سایت های تخصصی بیشتر مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند و بعضاً جوایزی برده اند.
۳-۱ گاگومان
برخی از جشنواره هایی که فیلم در آن ها حضور داشته و بعضاًجوایزی کسب نموده؛ از این قرار است:
برنده ی سیمرغ بلورین برای بهترین کارگردانی «محمد رسول اف» و بهترین فیلم اول «هوشنگ نوراللهی»۱۳۸۱
برنده ی جایزه ی ویژه ی سی و دومین جشنواره ی بین المللی فیلم رشد ، برای بهترین متن تحقیق ۱۳۸۱
برنده ی تندیس ششمین دوره ی جشن خانه ی سینما، بخش مسابقه ی فیلم کوتاه، برای بهترین کارگردانی «محمد رسول اف»، ۱۳۸۱
۳- ۱- ۱ شناسنامه ی فیلم
کارگردان: محمد رسول اف
نویسنده: محمد رسول اف
تهیه‌کننده: هوشنگ نورالهی
سرمایه گذار: محمد رسول اف
تصویر بردار: رضا جلالی
موسیقی: سهراب محمدی
صدابردار: محمد حبیبی
صداگذار: حسین مهدوی
تدوین: میترا کارآگاه
سال تولید: ۱۳۸۰
۳ – ۱ – ۲ درباره ی فیلم
رضا و فاطمه هردو زندانی هستند؛ مرد به جرم سرقت و زن به اتهام حمل مواد مخدر. تنش های و خشونت های رضا موجب می شود که رئیس زندان به او پیشنهاد ازدواج بدهد. رضا با فاطمه ازدواج می کند. آن دو در هفته یک روز را با هم سجری می کنند. فاطمه باردار می شود. آن ها صاحب یک فرزند پسر می گردند. فاطمه به علت شیر دهی مورد عفو واقع شده، از زندان آزاد می شود. رضا نیز بعد از چند ماه آزاد می شود. رضا تا مدت ها به دنبال کار می گردد؛ اما شغلی پیدا نمی ک
ند. فقر و نداری سبب می گردد تا بار دیگر دست به سرقت بزند. رضا دوباره دستگیر و به زندان می افتد …
گاگومان ساخته ی محمد رسول اف، تصویر گر زندگی دو زندانی است؛ رضا و فاطمه. فیلمی که شرحی بر واقعیت تلخ و گزنده ی آن ها دارد. هر دو زندانی، هر دو محکوم و هر دو امیدوار به روزهای بهتر.
شروع داستان از ورود به مکانی است که در رخوت و تنهایی نفس می کشد؛ جایی مه ملال و خستگی روزمرگی ها را با خود به دوش می کشد. محدود و به دور از جامعه و اجتماع. زندان؛ جایی که جایگاه مجرم است و خالق آن نوع بشر؛ فیلم ساز تصویری واقع گرایانه از شرایط آن ها نشان می دهد. اندوه و دل مردگی ای که در نگاه زنان و مردانی که در این فضا به سر می برند و حتی وجود کودکی که در آن میان به چشم می خورد از جنبه های رنج آور و تلخ فیلم است. مستند ساز با نشانه رفتن داستان دو انسان (رضا و فاطمه) که هر کدام در جایگاه بازیگران غیر حرفه ای روایت گر نقش خود هستند، زندگی واقعی آن ها را نشان می دهد. فیلم ساز به این بهانه ما را در بطن واقعیتی قرار می دهد که شاید از چشم بسیاری پنهان مانده است. خالق فیلم با نگاهی که به سوژه دارد، مقوله ی فیلم و تصویر را ابزاری برای طرح معضلات اجتماعی می داند؛ در جامعه ای که در آن نفس می کشد؛ جامعه ای که جواب گوی بسیاری نیست؛ و نطفه گاه جرم و جنایت و زایش مجرم است.
فیلم ساز دو مقوله ی زندان و جامعه را رو در روی هم قرار می دهد. جامعه به عنوان محیط و فضایی جهت زندگی، کار و تلاش. جایی به منزله ی رشد کردن و کسب موفقیت؛ اما فقر و فشارهای اقتصادی مانع این رشد و تعالی است. رضا و فاطمه هر کدام همان هایی هستند که فقر و نداری، آن ها را محکوم به زندان کرده است؛ و از آزادی و توانایی که حق مسلم آنان بوده، بی نصیب کرده است. جامعه و زندان هر دو برای فاطمه و رضا و فرد سومی که فرزند آن هاست چیزی جز استیصال و درماندگی نیست؛ گذشته ای تلخ، اندوه و افسردگی حاکم بر چنین زیستنی، ارمغانی جز رکود و مرداب گونه کردن ندارد. شرایط به شرط بسته شده ی جامعه برای با هم بودن آن ها اقدامی نمی کند؛ و به حال خود رها شده اند؛ حالتی که گویای از چاله به چاه افتادن است. پیوند عاطفی و ازدواج، درد آ نان را التیام نمی بخشد؛ چه بسا که جنایت بزرگ تری را به بار می آورد؛ نوزادی که پشتوانه ای حتی اندک برایش وجود ندارد. گاگومان مستندی سیاه از روزگار آن هایی است که محکوم به بیچارگی و اتفاقات بد هستند.

مدیر سایت

Next Post

دگردیسی زیبایی شناسی، در سینمای مستند نوین ایران- قسمت ۱۵

س اکتبر 13 , 2020
تهیه کننده: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایرانتصویربردار: بایرام فضلیتدوین گر: مسعود بخشیسال تولید: ۱۳۸۵۳-۶-۲: درباره ی فیلمتهران انار ندارد مستندی انتقادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی درباره تهران و تاریخچه آن است که در عین حال به واسطه موزیکال و طنز بودن فیلم، […]