سامانه پژوهشی – جلوه های ادب تعلیمی در شعر سنائی غزنوی۹۳- قسمت ۱۳

کز برایِ نام داند مردِ دنیا علمِ دین
وز برای دام دارد ناک دِه مُشکِ تتار
در زبان عرب باد سرخ و زرد وجود دارد . به اعتبار نوع خاکی که به همراه دارد و معمولا در وصف بلاهای آسمانی باد زرد یا سرخ را می آورده اند ولی سنائی در اینجا به امواج صوتی و حروف ( = کنایه از شعر ) جنبه رنگی داده و می خواهد بگوید همچون باد که امری بی اعتبار و در هواست ، سخنان شاعران نیز در هواست و به مناسبت تلّون آنها ، آن را با رنگین می خواند . سنائی می گوید : زر ، و هوی و هوس را رها کن تا چون عیسی مسیح به آسمان صعود کنی .
شاعران را از شمار راویان مشمر که هست
جای عیسی آسمان و جای طوطی شاخسار
باد رنگین است شعر و خاک رنگین است زر
تو ز عشق این و آن چون آب وآتش بی قرار
سنائی در این بیت اخلاقی ، بیان می دارد : کسی که به بیماری حرص گرفتار است حتّی در قحط مال اگر عیسی ( که رمز حیات بخشیدن است ) برای او سفره ای بگسترد ، باز هم برای او خوشگوار نیست .
نی که بیمار حسد را با شَره دَر قحط سال
گَرش عیسی خوان نهد بر وی نباشد خوشگوار
۷-۱-۴ طلب! ای عاشقان خوش رفتار
در این بیت عرفانی در طلب بکوشید . و طلب یکی از مراحل آغازین سلوک است که در آن سالک راه را آغاز می کند و در این راه دشواری های بسیار بر سر راه سالک ظاهر می شود . که منجر به اُنس با خداوند است .
بلحاظ تعداد ابیات وتنوع موضوعات این قصیده طولانی ترین قصیده سنائی است و شاید مشهورترین قصاید.
دراین قصیده، مضمون غالب و عام، تصوّف و آموزشها ی اخلاقی است وگاه جلوه هایی از نوعی شطح صوفیانه که سنائی در قصایدش کمتر دارد ولی در غزل های او بسیار است. ترتیب ابیات این قصیده در نسخه های دیوان سنائی یکسان نیست و نشان می دهد که او خود در ادوار مختلف جای ابیات را به مناسبتهای پس و پیش می کرده است، شاید برای آنکه تناسب بیشتری به ساختار این قصیده بدهد. بسیاری از ابیات این قصیده ضرب المثل شده است و از نمونه های درخشان هماهنگی معنی و لفظ در زبان قصیده است.
طلب! ای عاشقان خوش رفتار!
طرب! ای نیکوان شیرین کار !
تا کی از خانه ؟همین ره صحرا !
تا کی از کعبه ؟ همین درِ خمّار !
زین سپس دست ما و دامَن دوست
بعد از این گوش ما و حلقه یار
برخیز تا از اشک یا عرق رخسار ( که در نتیجه ترکتاز و نبرد با نفس حاصل می شود ) غبار این توده غدّار ، این زمین و جهان مادّی را فرو نشانیم .
خیز تا زاب روی بنشانیم
گرد این خاک توده ی غدّار
دایره از نقطه ای که آغاز می شود تا هنگامی که انجامش ( = پای دایره ) به آغازش ( = نقطه اوّل و سر دایره ) پیوندد و ناتمام است ، سنائی می گوید برای این که به کمال برسیم باید همچون دایره پای بر سر خویش نهیم یعنی پای بر نفس خویش .
وز پی آنکه تا تمام شویم
پای بر سر نهیم دایره وار
در این بیت اخلاقی و دینی اشاره دارد به آیه « یَومَ هُم بازِرون لایخفی عَلی اللّهِ منهُم شی ء لِمَن المُلکُ الیوم ، لِلّه الواحِدِ القهّارِ » (۱۶/۴۰ ) آن روز که ایشان بیرون آمده باشند [ از گور به عرصات ] پوشیده نباشد بر خدای ازیشان هیچ چیز [ پس ندا کند که ] کراست پادشاهی امروز؟
[ خلق جواب دهند ] مر خدایِ یگانه شکننده کام ها [ پادشاهی او را مز است ] ( تفسیر سور آبی ۲/۹۸۵ )
تا ز خود بشنود نه از من و تو
(( لمن الملک )) ، (( واحِدُ القَهّار ))
سنائی تأکید می کند : اگر می خواهی از این قفس برهی ، چهار عنصر ، پنج حس و هفت ستاره را باز پس بده ، یعنی آنجه از وجودِ تو مادّی است ، و نتیجه اینهاست ، به آنها بازگردان تا روحِ مجرد شوی که ورای اینهاست .
گرت باید گز این قفس برهی
بازده وامِ هفت و پنج وچهار
سنائی می گوید : کسی که در اندیشه پار و پیرار ماند ، عمر امسال و مال پیشین خویش را ضایع کرد و اگر امسال را مانند پارسال ضایع نکرده ای تو مردی صاحبّ سعادتی . و در حال زندگی کن ، نه به گذشته بیندیش که گذشته بر نمیگردد و نه به آینده، که دست نیافتنی است .
عمر امسال و پار ضایع کرد
هر که در بند پار ماند وپِرار
سخن از آنسوی عقل مگوی ، هر چه گویی از جهان خرد گوی و قرار و مسکنی پایین تر از فلک مگیر
از ورای خردمگوی سخن
وز فرودِ فَلَک مجوی قرار
سنائی تأکید دارد : که نفس و تمایلات نفسانی خویش را زیر پای بگذار ، و هستی و مال و ثروت را رها کن در راه فقر ، تن به منزله حصار است و مال قفلی است بر در این حصار ، و آنگاه خود را به دست حق بسپار .

حتما بخوانید :   جلوه های ادب تعلیمی در شعر سنائی غزنوی۹۳- قسمت ۱۹

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

مدیر سایت

Next Post

سايت مقالات فارسی - جلوه های ادب تعلیمی در شعر سنائی غزنوی۹۳- قسمت ۱۷

سه اکتبر 20 , 2020
کز برایِ نام داند مردِ دنیا علمِ دینوز برای دام دارد ناک دِه مُشکِ تتاردر زبان عرب باد سرخ و زرد وجود دارد . به اعتبار نوع خاکی که به همراه دارد و معمولا در وصف بلاهای آسمانی باد زرد یا سرخ را می آورده اند ولی سنائی در اینجا […]