تحقیق ماهوی و تاریخی۹۲- قسمت ۴۱

محو ارباب ظواهر، محو ارباب سرائر، محو العبودیه و محو الجمع از اصطلاحات مربوط به این بحث‌اند و هر یک در لسان عرفا دارای تفسیر و ترجمه جداگانه‌ای اند و در این بحث به همین اندازه اکتفا می‌شود.[۲۸۵]
«وَهم» به معنی دل به چیزی به غلط بردن است، گمان اندک بردن «و همت فی الحساب وهماً» یعنی ذهن من به غلط به سوی چیزی رفت در حالی که اراده کرده بودم غیر آن را. توهم به معنای ظن و ایهام و توهیم نیز به همین سیاق و به معنی به گمان دیگری انداختن است. و در اصطلاح کلامی و فلسفی «وهم» نیرویی است که معانی جزئی متعلق به محسوسات را درمی‌یابد. و از نظر عرفا، کل جهان و عالم امکان وهم است. کلمّا فی الکون وهم او خیال …
همه از وهم تست این صورت غیر که نقطه دایره است از سرعت سیر[۲۸۶]
درباره مراد از «موهوم» حداقل دو احتمال وجود دارد.

  1. «موهوم»؛ مراد از موهوم ظاهراً مرتبه انوار جلال است و به این مرتبه موهوم اطلاق شده است یا به خاطر این که:

یک) مشاهده حق جلّ و علا در این مرتبه اضعف از مشاهده حق در مراتب دیگر مثلاً مشاهده مرتبه صفات و فنای از صفات است.
دو) و یا به خاطر این است که وهم به معنای ظن به کار رفته است و نسبت این مرتبه از توحید به مراتب مافوقش نسبت نقص به تمام و ظن به یقین است.
سه) و یا به این خاطر است که سرّ عارف به این مرتبه تعلق وانس می‌گیرد در حالی که مقصود اصلی اعلی مراتب توحید است.
چهار) و یا به این جهت است که عارف تصویر می‌کند که مقامی بالاتر از این مقام متصور نیست.

  1. مراد از «موهوم» خود سالک است، چون به سالک در این مرتبه به جهت فنا و استغراق و دهشت و تحیرش،‌ هست و نیست قابل اطلاق است پس به وجهی موهوم است و به وجهی معلوم.

«صحو» در لغت به معنی هوشیاری و هوشیار شدن از مستی است. «صاح» به هوشیار پس از مستی گویند[۲۸۷]. چنان که به معنی رفتن ابر و نمایان شدن خورشید هم هست. و در اصطلاح رجوع سالک به احساس پس از غیبت است و بعد از سکر شناخته می‌شود.
صحو و سکر دو صفت‌اند در بنده[۲۸۸] و به نظر عبدالرزاق کاشانی و بسیاری عرفا صحو فوق سکر است و صحو مناسب مقام بسط است زیرا سکر چنان که اشاره شد مشعر به غیب و حیرت است و صحو نشان دهنده سلوت و هوشیاری به لذت وصال. صحو مقام شهود تام است و صاحی متمکن در حضرت جمع و شهود.[۲۸۹]
عراقی می‌گوید:

مدیر سایت

Next Post

فایل - تحقیق ماهوی و تاریخی۹۲- قسمت ۴۳

س اکتبر 13 , 2020
پس از توضیح مختصر درباره مفردات این فقره از حدیث شریف به حسب لغت و اصطلاح، نوبت آن است که به تبیین مراد معدن علوم ربّانی از محو الموهوم مع صحو المعلوم اشاره شود.اولاً چنان که از همین فقره از حدیث شریف برمی‌آید اصولاً صحو بعد از محو است. ودر […]
Copyright All right reserved Theme: Default Mag by ThemeInWP
قطره کز دریا برون آید همی چون سوی دریا شود دریا شود
گر صفات خود کند یکباره محو در مقامات بقا یکتا شود
هر که دل بر نیستی خود نهاد در حریم هستی او تنها شود
از مسمّا هر که یابد بهره‌ای فارع و آسوده از اسماء شود